Cüdo reytinqləri yenilənib: kim irəliləyib, kim geriləyib?

Giriş

Sumqayıt Olimpiya İdman Kompleksində 13–15 yaşlı yeniyetmələr arasında «Təhsil» Respublika İdman Mərkəzinin açıq respublika çempionatı başa çatıb. Yarış Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin bərpasının 25-ci ildönümünə həsr olunub. Lakin çempionatın keçirildiyi tarix, çəki dərəcələri üzrə nəticələr və idmançıların adları açıqlanmayıb.

Bu məlumatlar olmadan əsas suala — reytinq yenilənəndə kimin irəlilədiyi, kimin gerilədiyinə — konkret cavab vermək mümkün deyil. Ad və yerlər uydurmaqdansa, məlum faktları və nəticələr dərc olunandan sonra nəzərə alınmalı göstəriciləri ayırmaq vacibdir. Yarışın keçirildiyi məlumdur, fərdi sıralama dəyişiklikləri isə yox. Belə şəraitdə reytinq yenilənməsi barədə nəticələr yalnız rəsmi məlumatlara əsaslanmalıdır.

İdmançılar və sıralama

13–15 yaşlı cüdoçular böyüklərin kiçik modeli deyil. Bu yaşda idmançılar həm texniki, həm də fiziki cəhətdən sürətlə inkişaf edirlər. Buna görə yarışdakı uğur idmançının öz yaş və çəki kateqoriyası üçün əhəmiyyətli göstərici sayıla bilər. Ancaq bunu avtomatik olaraq böyüklər arasında dünya səviyyəsinə keçid kimi təqdim etmək düzgün olmaz. Yeniyetmələr üçün reytinq yenilənməsi də məhz həmin kateqoriyanın nəticələri çərçivəsində qiymətləndirilməlidir.

Milli reytinq anlayışını da nəzərə almaq lazımdır. Federasiya və ya təşkilatçı yeniyetmələr üçün nəticələrə əsaslanan rəsmi sıralama aparırsa, çempionatdakı qələbələr idmançıların mövqeyinə təsir edə bilər. Lakin sıralama qaydaları və nəticələr açıqlanmadığı üçün konkret idmançıların pillələri barədə fikir yürütmək mümkün deyil. Rəsmi reytinq yenilənməsi dərc olunarsa, idmançı pillələri əvvəlki cədvəllə müqayisə edilə bilər.

Dünya reytinqi isə başqa meyarlarla hesablanır: hansı yarışların və yaş kateqoriyalarının nəzərə alındığı ayrıca müəyyənləşdirilir. Sumqayıtdakı turnirin nəticələrinin beynəlxalq reytinqə xal gətirdiyini təsdiqləyən məlumat yoxdur. Buna görə bu yerli yeniyetmə yarışını beynəlxalq reytinqdəki dəyişikliklərlə eyniləşdirmək üçün əsas yoxdur. Bu səbəbdən reytinq yenilənməsi milli və dünya səviyyələrində ayrıca araşdırılmalıdır.

Hazırda məlum olan budur: çempionat keçirilib, iştirakçıların yaşı və yarışın yeri bəllidir, amma qaliblərin adları və sıralama cədvəli açıqlanmayıb. «Kim irəliləyib, kim geriləyib?» sualına cavab vermək üçün rəsmi nəticələri gözləmək lazımdır. Məlumatın olmaması da vacib məqamdır: reytinq təhlili yalnız yoxlanıla bilən nəticələrə əsaslanmalıdır. Reytinq yenilənməsi ilə bağlı təsdiqlənmiş məlumatın olmaması konkret dəyişiklikləri müəyyənləşdirməyə imkan vermir.

Əsas amillər

Yekun cədvəl açıqlananda ilk növbədə xalların paylaşımı barədə məlumatlara baxmaq lazımdır. Hər qələbə reytinqdə eyni artım yaratmır. Turnirin formatı, xal hesablanması qaydaları, keçirilən görüşlərin sayı və yekun yerin necə nəzərə alınması vacibdir. Bu məlumatlar olmadan qələbənin reytinqə təsirini rəqəmlə ifadə etmək mümkün deyil. Reytinq yenilənməsi zamanı məhz bu qaydalar idmançıların mövqelərinə təsiri müəyyən edir.

İkinci amil çəki dərəcəsidir. Yeniyetmə idmançılar çəkilərini dəyişdikcə növbəti yarışda başqa rəqiblərlə qarşılaşa bilərlər. Bu halda əvvəlki mövqeyi yeni çəki dərəcəsinin sıralaması ilə birbaşa müqayisə etmək yanlış nəticəyə gətirə bilər. Müqayisəni eyni kateqoriya və eyni qaydalar əsasında aparmaq lazımdır. Reytinq yenilənməsi təhlilində bu fərq mütləq nəzərə alınmalıdır.

Üçüncü amil rəqiblərin səviyyəsi və yarışın rəqabət dərinliyidir. Eyni yekun yerə müxtəlif sayda və səviyyədə görüşlərdən sonra çatmaq mümkündür. Məsələn, güclü rəqibi məğlub etmək idmançının çıxışı barədə daha dolğun təsəvvür yaradır. Ancaq bu amilin rəsmi reytinqdə nəzərə alınıb-alınmadığı yalnız qaydalar açıqlananda bəlli olacaq. Reytinq yenilənməsi də bu meyarlar barədə məlumatla birlikdə dəyərləndirilməlidir.

Lider dəyişiklikləri barədə də ehtiyatla danışmaq lazımdır. Bir turnirin nəticəsi liderin mövqeyinə təsir edə bilər, amma bunu yalnız yeni xalları əvvəlki cədvəllə müqayisə etdikdən və hesablama qaydalarını öyrəndikdən sonra təsdiqləmək olar. Çempionatın ildönümünə həsr olunması onun idman əhəmiyyətini azaltmır, lakin yubiley statusu öz-özlüyündə əlavə reytinq xalı demək deyil. Reytinq yenilənməsi liderlərdə dəyişiklik olduğunu təkbaşına sübut etmir.

Təşkilati şərait də yarışın nəticələrindən fərqli bir mövzudur. Məkanın əlçatanlığı, nəqliyyat və parklanma yarışa gələnlərin təcrübəsinə təsir edə bilər, amma bunlar xal hesablamasını əvəz etmir. Yerli idarəetmə qərarlarının tədbir logistikasına təsirinə nümunə kimi Tacoma planlaşdırma komissiyasının parklanma kodeksi üzrə ictimai dinləməsini göstərmək olar. Lakin bu sənəd Sumqayıt yarışı və ya cüdo reytinqi ilə bağlı mənbə deyil.

Matç ssenarisi

Çempionatdakı görüşlərin gedişi və nəticələri açıqlanmadığı üçün ayrı-ayrı idmançıların taktikası və həlledici fəndləri barədə danışmaq olmaz. Bununla belə, yeniyetmə turnirində sıralamanın necə formalaşdığını ümumi şəkildə izah etmək mümkündür: idmançı öz çəki dərəcəsində görüşlər keçirir, nəticələr isə turnirin formatına uyğun olaraq cədvələ daxil edilir. Reytinq yenilənməsi üçün bu nəticələrin rəsmi qaydada qeydə alınması vacibdir.

Birbaşa rəqib üzərində qələbə təkcə həmin görüşün nəticəsi deyil; turnirin quruluşundan asılı olaraq idmançının finala gedən yolunu da dəyişə bilər. Məğlubiyyət isə həmişə yarışdan kənarlaşdırılmaq demək deyil: format təsəlliverici görüşlər və ya başqa təsnifat imkanları nəzərdə tuta bilər. Çempionatın formatı açıqlanmadığı üçün bu variantlardan hansının tətbiq olunduğunu demək mümkün deyil. Bu detallar reytinq yenilənməsi zamanı nəticələri düzgün şərh etməyə kömək edər.

Reytinq cədvəlini matçların nəticələri ilə birlikdə oxumaq lazımdır: əvvəlki mövqe, yeni nəticə və xallar arasındakı fərq bir-birini tamamlayır. Yalnız yekun yerə baxmaq idmançının turnirdəki yolunu, rəqiblərinin səviyyəsini və sıralamadakı dəyişikliklərin miqyasını göstərməyə bilər. Rəsmi nəticələr dərc olunanda təhlilin əsas işi bu məlumatları bir araya gətirmək olacaq.

Nəticə

Sumqayıtda keçirilən «Təhsil» açıq respublika çempionatı 13–15 yaşlı cüdoçular üçün mühüm yarışdır və Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpasının 25-ci ildönümünə həsr olunub. Bununla belə, əlçatan məlumatlarda qaliblər, xal bölgüsü və yenilənmiş cədvəl göstərilmir. Odur ki, hazırda kimin irəlilədiyini və ya gerilədiyini söyləmək təhlil yox, fərziyyə olardı.

Reytinq yenilənməsi barədə əsaslı nəticəyə yalnız rəsmi nəticələr açıqlanandan sonra gəlmək olar. Eyni yaş və çəki kateqoriyasında əvvəlki mövqelər müqayisə edilməli, xal hesablanması qaydaları yoxlanmalı, turnirin milli və ya beynəlxalq sıralamaya təsiri ayrıca müəyyənləşdirilməlidir. O vaxta qədər ən dürüst cavab budur: çempionat başa çatıb, amma kimin irəliləyib, kimin gerilədiyi barədə təsdiqlənmiş məlumat yoxdur. Növbəti reytinq yenilənməsi də yalnız bu rəsmi məlumatlarla dəqiqləşəcək.